EN

Türkiye´nin Dış Yardımları- 2012


Türkiye, son 10 yılda 30 kat artırdığı dış yardım miktarı ve yürüttüğü kalkınma faaliyetleriyle, insani diplomasi alanında örnek gösteriliyor. Gelişmiş ülkelerin dış yardımlarda kesintiye gittiği bu süreçte Türkiye, 5 kıtada 100’ü aşkın ülkede yardım faaliyetleri yürütüyor. Türkiye’nin 2012 yılı toplam dış yardımı 3,4 milyar doları aştı.

Yumuşak güç unsurlarından biri olarak kabul edilen uluslararası dış yardımlar, aynı zamanda ülkeler arasında işbirliğini ve yakınlaşmayı sağlıyor. Son yıllarda büyüyen ekonomisi ve uluslararası etkinliğindeki artışa paralel olarak Türkiye, kalkınma yardımlarında büyük bir artış oranı yakaladı. 2011 ve 2012’de dünyada dış yardımlarını en çok artıran ülke olan Türkiye, yardım faaliyetlerini ise en çok Asya ülkelerinde yürütüyor. Dünya Gıda Programı tarafından “yükselen donör” olarak nitelenen Türkiye, Birleşmiş Milletler (BM) tarafından 2016’da ilk kez düzenlenecek olan Dünya İnsani Yardım Zirvesine de ev sahipliği yapacak.

Acil insani yardım listesinde 4’üncü sırada
Küresel İnsani Yardım Raporuna göre, Türkiye sadece 2012 yılında 1,04 milyar dolar Acil İnsani Yardım (AİY) yaptı. Aynı yıl AİY oranı tüm dünyada yüzde 5,9 azalırken, Türkiye’nin acil yardımları artış gösterdi. Böylece Türkiye, 1 milyar doları aşan yardımıyla AİY sıralamasında dünya ölçeğinde Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Avrupa Birliği (AB) ve İngiltere’nin ardından 4’üncü sıraya yükseldi. Gayri Safi Milli Hasıla’nın (GSMH) yüzde 0,13’ünü oluşturan bu yardımla Türkiye ayrıca, GSMH’ye kıyasla en çok yardım yapan 3’üncü ülke oldu.

 

İnsani yardım artışında dünya birincisi
Resmi Kalkınma Yardımı rakamlarına göre Türkiye, son 10 yılda dış yardım miktarını 30 kat artırdı. 2003 yılında 76 milyon dolar Resmi Kalkınma Yardımı (RKY) yapan Türkiye, 2012 yılında RKY miktarını 2 milyar 533 milyon dolara çıkardı. 2011’de bir önceki yıla göre yüzde 38’lik bir artışla 1 milyar 273 milyon dolar RKY yapan Türkiye, İktisadi İşbirliği ve Gelişme Teşkilatı (OECD) ülkeleri içinde yardım artış hızında birinci oldu. 2012 yılında da 2,5 milyar doların üzerindeki yardımla Türkiye, 2 yıl üst üste artışta birinci olmanın yanı sıra yüzde 98´le artış rekoru kırdı. Ayrıca, yine 2012´de 161 ülkeye yardım taşıyan Türkiye, dünya insani yardım sıralamasında 4´üncü oldu.  


 

 

 
En büyük pay Asya´nın
Türkiye 2004-2012 yılları arasında toplamda 7 milyar 481 milyon dolar İki Taraflı Resmi Kalkınma Yardımında bulundu. Çok taraflı uluslararası kuruluşlara yapılan yardımlar da eklendiğinde bu rakam 8 milyar 514 milyon dolara çıkıyor. Yardımların yapıldığı bölgelere bakıldığında ise en büyük payın 5 milyar 859 milyon dolar ile Orta Doğu ve Asya ülkelerine yönelik olduğu görülüyor. İkinci sırada yer alan Balkanlar ve Avrupa yardımları ise 858 milyon dolar. Türkiye’nin Resmi Kalkınma Yardımlarında Afrika ülkeleri ise 727 milyon dolar yardımla üçüncü sırada.


Türkiye’nin İki Taraflı Resmi Kalkınma Yardımları (Milyon ABD Doları)

 
 

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

2012

Toplam

Asya

195,46

422,49

535,02

430,60

575,54

509,59

730,35

876,87

1582,72

5,859,65

Avrupa

30,19

95,59

83,10

83,94

133,5

126,37

139,84

77,18

87,83

858,54

Afrika

3,84

11,75

24,78

30,96

51,73

46,96

38,08

269,47

249,47

727,37

Amerika

0,18

0,04

0,14

1,11

7,63

2,90

11,20

1,87

2,42

27,50

Okyanusya

0

1,59

0

1,38

3,60

0,12

0,66

0,51

0,06

7,92


Türkiye’nin uluslararası yardımları, sadece Resmi Kalkınma Yardımlarıyla sınırlı değil. Doğrudan yatırımlar ile STK’ların yardım faaliyetleri de Türkiye’nin uluslararası yardım gündeminin önemli unsurları arasında yer alıyor. Türkiye’nin 2012 yılı toplam dış yardım miktarı 3,4 milyar doları aşıyor. Bu dış yardımların 2,5 milyar dolarla en büyük kısmını Resmi Kalkınma Yardımları oluştururken, doğrudan yatırım yoluyla yapılan yardımlar ise 735 milyon dolar. Türk STK’larının yardımları ise 111 milyon dolar seviyesinde. Buna ek olarak, Türkiye’nin 2012 yılında 56,5 milyon dolarlık yeni açılan Eximbank Kredisi de bulunuyor.



 

Toplam yardımlar

 Toplam RKY

STK yardımları

2012

3,436,480

2,533,300

111,650

2011

2,363,450

1,273,010

199,520

2010

1,718,180

967,420

105,680

2009

1,519,650

707,170

109,000

 
Afetlere müdahalede AFAD tecrübesi
2009 yılında kurulan Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), kısa sürede tüm dünyada yaşanan afetlere hızla müdahale eden kurumlardan biri haline geldi. Son olarak Filipinler’de yaşanan tayfun felaketinin ardından Başbakan Yardımcısı Beşir Atalay liderliğinde Filipinler’e Türkiye’nin yardımını götüren AFAD yetkilileri, Filipinler’e ulaşan ilk uluslararası kurumların başında yer aldı. Yurt içi ve yurt dışında pek çok faaliyeti bir arada yürüten AFAD’ın, Türkiye’nin Suriyelilere yönelik yardımları konusunda yürüttüğü koordinasyon görevi de büyük önem taşıyor. Türkiye’nin Suriye’ye uyguladığı ‘açık kapı’ politikası insani yardım anlayışını ortaya koyuyor. Türkiye’de halen yarım milyonu aşkın Suriyeli bulunuyor. Türkiye’ye sığınan 205 binden fazla Suriyeli çeşitli illerde bulunan 21 konaklama merkezinde (çadır ve konteyner kentler) kalıyor. Türkiye’ye sığınan Suriyeliler, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı’nın (AFAD) koordinasyonunda verilen barınma, gıda, sağlık ve eğitim hizmetlerinden faydalanıyor. 30 binin üzerinde Suriyeli eğitim hizmetlerinden faydalanıyor. Sahra hastanelerinde bugüne kadar 1,8 milyon tedavi hizmeti verilirken, 40 binin üzerinde Suriyeli Türk hastanelerinde tedavi gördü. Türkiye, 2011’den beri Suriyelilere 2 milyar dolar harcama yaptı.
 

EAGÜ’ye 359 milyon $ yardım
Türkiye’nin dış yardımlarında, 48 ülkeden oluşan En Az Gelişmiş Ülkeler’in (EAGÜ) de önemli bir payı var. EAGÜ, kişi başına düşen milli gelirin 3 yıllık toplamı 900 doların altında bulunan ülkelerden oluşuyor. Türkiye, 2008-2012 yılları arasında EAGÜ’ye 1,053 milyon dolarlık yardımda bulundu. Sadece 2012 yılında yapılan yardım miktarı ise 337 milyon dolar. 2011’de BM EAGÜ Zirvesi ilk kez Türkiye’de gerçekleştirilerek, Batı dışındaki bir ülkede yapılmış oldu. İstanbul’da yapılan zirveye aralarında 36 devlet ve hükümet başkanı, 10 başkan yardımcısı, 96 bakan ve 66 uluslararası örgüt başkanının olduğu 10 bin kişi katılmıştı. Zirvede hazırlanan İstanbul Eylem Planına göre, Türkiye EAGÜ’ye yıllık en az 200 milyon dolar yardım yapma sözü verdi. Ancak bugün bile bu rakamın üzerine çıkan Türkiye’nin yardımları 350 milyon doları aştı.

 TİKA’nın koordinasyon rolü önemli 
Türkiye’nin dış yardımları son yıllarda kayda değer bir ivme kazanarak dünyanın birçok bölgesine yayıldı. Ayrıca nicelik ve nitelik bakımından da çeşitlenerek, birçok alanı da kapsar hale geldi. Türkiye, her geçen yıl hem devlet eliyle hem de STK girişimleriyle ihtiyaç sahibi ülkelere acil ve nakdi yardımların yanı sıra doğrudan yatırım, teknik işbirliği, program yardımları ile eğitim ve altyapı çalışmalarında da destek oldu. Türkiye’nin Resmi Kalkınma Yardımlarında, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı’nın (TİKA) koordinasyon faaliyetleri büyük önem taşıyor. TİKA, Türkiye’nin başta Kalkınma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı gibi tüm sektörel Bakanlıklar olmak üzere ilgili tüm kurum ve kuruluşlarının yardım faaliyetlerinin koordinasyonu görevini üstleniyor.

  

 

 Kurulduğu 1992 yılından bugüne 20 yılda 13 bin 688 proje ve faaliyet yapan TİKA, son yıllarda Türk Dış Politikası anlayışındaki değişime paralel olarak, ırk, din, dil, cinsiyet farkı gözetmeksizin ihtiyaç duyulan yerlere süratle kalkınma ve işbirliği yardımı ulaştırıyor. 2002-2013 yılları arasında 110 ülkede proje gerçekleştiren TİKA, bugün 5 kıtaya yayılan 32 ülkede 35 Program Koordinasyon Ofisi ile faaliyetlerini sürdürüyor.

TİKA, 1992-2002 yılları arasındaki ilk 10 yıllık dönemde 2 bin 241 projeyi hayata geçiriyordu. 2003-2012 yıllarını kapsayan ikinci 10 yıllık süreçte ise toplamda 11.447’ye çıktı. Sadece 2012 yılında 1,879 proje üretildi. TİKA, 1992-2002 yılları arasında yurtdışındaki yardım ve işbirliği projelerine 66 milyon 24 bin dolar harcama yaptı. 2003-2012 yılları arasındaki süreçte ise harcama miktarı 755 milyon 21 bin dolara çıktı.
 

1992-2002 ile 2003-2012 dönemlerine ait TİKA harcamalarının dağılımı (Milyon ABD Doları)

 

Türk Kızılayı’ndan 8 farklı noktaya yardım
Türkiye’nin uluslararası yardım konusunda yüz akı kurumlarından bir diğeri ise Türk Kızılayı. Dünyanın dört bir yanındaki ihtiyaç sahiplerine en kısa sürede ulaşıp, temel insani ihtiyaçlarını etkin bir biçimde karşılayan Türk Kızılayı, sadece 2013’te dünyanın 8 farklı bölgesine yardım taşıdı. Son olarak, tayfun felaketiyle sarsılan Filipinler’e, 424 çadır, 5 binin üzerinde battaniye ile 550 adet mutfak setinin yanı sıra 12 bin ailenin faydalanabileceği 10 bin adet gıda paketi ulaştırdı. Balkanlardaki yardım faaliyetlerine de hız kesmeden devam eden Türk Kızılayı, 2013’te Karadağ İnsani Yardım Operasyonu kapsamında 11 bin kişiye yaklaşık 135 milyon TL’lik insani yardım ulaştırdı. Afrika kıtasının pek çok noktasında faaliyet yürüten Türk Kızılayı, son 2 yılda Somali’ye 17 sevkiyatla yaklaşık 34 bin ton insani yardım ulaştırıldı. Batı Afrika bölgesine yönelik yardımlarını sürdüren Türk Kızılayı, bölgede artan gıda güvensizliğini göz önünde bulundurarak, Moritanya ve Senegal’e 2 bin ton şeker, Nijer’e ise 2.750 ton şeker ve 2.950 ton un yolladı. Türk Kızılayı’nın; Myanmar, Bangladeş, Pakistan ile Gazze’ye yönelik yürüttüğü yardım kampanyaları da devam ediyor. Türk Kızılayı ayrıca, Türkiye’ye sığınan Suriyelilerin yaşadığı kamplara yapılan yardımların dışında, Karkamış, Kilis, Yayladağı, Reyhanlı Bükülmez, Ceylanpınar, Altınözü Suruç, Cilvegözü ve Akçakale Sınır kapılarında sıfır noktası yardım faaliyetleri gerçekleştiriyor.

İlk insani yardım zirvesi İstanbul’da
Türkiye insani yardımları sadece ikili düzeyde gerçekleştirmiyor; yardımlarını artan oranda Dünya Gıda Programı (WFP) ve Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (BM OCHA) gibi uluslararası örgütler aracılığıyla da yapmaya gayret ediyor. Bu durum, Türkiye’nin insani yardımlarına uluslararası bir boyut kazandırıyor ve bu alanda faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlarla işbirliğini de artırıyor. Dünya Gıda Programı, bu çabalarına karşılık Türkiye’yi “yükselen donör” (emerging donor) olarak nitelendirdi. Bu arada, Türkiye, uluslararası insani yardım organizasyonları düzenleme konusunda da inisiyatif alıyor. BM Genel Sekreteri Ban Ki-mun, ilk kez düzenlenecek Dünya İnsani Yardım Zirvesinin 2016 yılında İstanbul´da yapılacağını açıkladı.

 
Not: Veriler 04.12.2013 tarihine aittir