EN

Türkçe, Dünya Dili Olma Yolunda


Dünya üzerinde en çok konuşulan 5’inci dil olan Türkçe’nin kullanımı ve etkinliği gün geçtikçe artıyor. Dünyanın dört bir yanında Türkçeye ilgi büyürken; özel okul ve kurslar haricinde, ortaöğretim düzeyinde 80’in üzerinde, yükseköğrenim düzeyinde ise 60’ın üzerinde ülkede Türkçe dersleri veriliyor.

Kültürel diplomasinin en önemli unsurlarından biri olan dil öğretimi, ülkelerin kültürünü ve hikâyesini anlatmanın en etkili yollarından. Türkçe, hâlihazırda 220 milyon insan tarafından konuşuluyor ve Çince, İngilizce, İspanyolca ve Hintçenin ardından en çok konuşulan 5’inci dil olma özelliğini taşıyor. Bu anlamda önemli bir avantaja sahip olan Türkçe’nin, dünya dilleri arasındaki etkinliğini artırmaya yönelik girişimler son yıllarda hız kazandı. Bu girişimler sayesinde başta Türk kökenli vatandaşların yoğunlukla yaşadığı yerler olmak üzere dünyanın pek çok ülkesinde Türkçe öğrenimi hızla artıyor.


Dünyada, ortaöğretim düzeyinde Türkçe öğretilen ülkelerin sayısı 80’i aştı. Üniversite seviyesinde ise seçmeli dersler ve Türkoloji kürsüleri vasıtasıyla 60’ın üzerinde ülkede Türkçe öğretiliyor. Son yıllarda dünyanın dört bir yanında açılan Türkçe kursları da büyük ilgi görüyor. Yunus Emre Enstitüsü bünyesinde, çeşitli ülkelerde açılmış 36 dil ve kültür merkezi mevcut. Ayrıca 140’dan fazla ülkede açılan özel okullarda, Türkçe müfredatla eğitim veriliyor.

Türkçe eğitimi nasıl veriliyor?

İlk ve Ortaöğretim

Yükseköğretim

Kurslar

Seçmeli ders

Seçmeli ders

Özel Kurslar

Anadil /Göçmen dili

Zorunlu ders

Yunus Emre Merkezleri bünyesinde açılan kurslar

Yabancı dil

Türkoloji kürsüsü

 


Türkiye’den yoğun olarak göç alan Avrupa ülkelerinde Türkçe’nin ilk ve ortaöğretim seviyesinde okutulmasına yönelik girişimler son yıllarda oldukça arttı. Dünya genelinde okullarda verilen Türkçe eğitimine bakıldığında özellikle Türk kökenli vatandaşların yoğun olarak yaşadığı ülkelerde Türkçe’nin; seçmeli dersin yanı sıra anadil, göçmen dili veya köken dili gibi farklı statülerde verildiği görülüyor.

İlk ve ortaöğretimde seçmeli ders Türkçe
Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı’nın (YTB) 2012 yılında yaptığı çalışmaya göre, yaklaşık 3 milyon Türk kökenli vatandaşın yaşadığı Almanya’da, ilk ve ortaöğretim seviyesinde ‘Türkçe ve Türk Kültürü’ dersleri, zorunlu ders kapsamı dışında. Türkçe dersleri, öğleden sonra verilen kurslar/özel dersler konumunda yer alıyor. İlköğretimde Türkçe, 2’nci sınıftan itibaren talebe göre seçmeli ders olarak verilebiliyor. Almanya’da 60 bine yakın öğrenci temel eğitim kapsamında Türkçe dersi alıyor. Ortaöğretimde ise Türkçe, eyaletlere göre değişmekle birlikte, seçmeli ikinci veya üçüncü yabancı dil olarak öğretilebiliyor.

Avusturya’da da ilk ve ortaöğretim seviyesinde Türkçe, okullarda müfredat dışı seçmeli ders statüsünde ve öğrencinin sınıf geçmesi üzerinde etkisi bulunmuyor. Sadece 2011 yılında, Avusturya genelinde ilköğretim seviyesinde Türk Dili ve Kültürü dersine devam eden öğrenci sayısı 14 bin 639. Türk kökenlilerin yoğun olarak yaşadığı Belçika’da ise Flaman Bölgesinde bazı okullarda Türkçe seçmeli ders olarak sunuluyor. 2013’te Belçika Flaman Parlamentosu Eğitim Komisyonunda kabul edilen önergeye göre, 2014-15 eğitim yılından itibaren Türkçe, liselerde İngilizce, Fransızca ve Almancadan sonra öğretilebilecek seçmeli yabancı diller kategorisine dâhil oldu.

Göçmen dili olarak Türkçe eğitimi
Fransa’da ortaöğretim seviyesinde Türkçe dersleri, Fransız okullarında ya da Türk kökenliler tarafından kurulan dernekler bünyesinde, okul müfredatı dışında yabancı dil dersi olarak veriliyor. Hollanda ve İsviçre’de ise ortaöğretimde okul yönetimine bağlı olarak Türkçe seçmeli ders olarak veriliyor. İngiltere’de, ülkede yaşayan 400 bine yakın Türk kökenli nüfusa paralel olarak Türkçe, ilköğretim ve ortaöğretimde yabancı dil veya göçmen dili olarak müfredatta yer alıyor. Örgün eğitim kurumlarındaki Türkçe derslerini, Türkiye ya da Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) hükümetleri tarafından gönderilen veya yerel olarak istihdam edilen öğretmenler veriyor. İsveç, Norveç, Finlandiya ile Danimarka’da ilk ve ortaöğretimde Türkçe dersi seçmeli olarak okutuluyor. Buna ek olarak Danimarka’da isteyen okul müdürlerinin Türkçeyi zorunlu dil olarak verebilmesi konusundaki yasa tasarısı hazırlıkları sürüyor. İspanya’da ise Türkçe, seçmeli dil dersi olarak okutulamıyor, ancak Bask bölgesinde ortaöğretimde zorunlu İngilizce ve Almancanın yanı sıra seçmeli olarak Türkçe eğitim verilebiliyor.

Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Kanada’da Türkçenin ilk ve ortaöğretim seviyesinde seçmeli ders olarak okutulmasının önünde yasal bir engel bulunmuyor. Her iki ülkede de Türkçe´nin seçmeli ders olarak müfredata girmesi için yerel halkın bu yönde bir talebinin bulunması gerekiyor. Avustralya’da ise 2011’de Türkçe, ilk ve ortaöğretimde okutulacak seçmeli yabancı diller arasına eklendi.

3 ülkede daha Türkçe seçmeli ders
2013’te Türkçe’nin seçmeli ders olarak okutulduğu ülkeler arasına Şubat ayında Japonya, Nisan ayında Yemen ve Haziran ayında da Tunus eklendi. Yine aynı yıl, Türkçe’nin; Bosna Hersek´in Zenica-Doboy, Hersek-Neretva ve Gorajde kantonlarının ardından Saraybosna kantonunda da ilk ve orta dereceli okullarda ´zorunlu seçmeli ders´ olarak okutulması konusunda anlaşmaya varıldı. Türkçe´nin, Saraybosna kantonundaki okullarda, İngilizce, Fransızca, Almanca ve Arapça´nın yanı sıra zorunlu seçmeli ders olarak öğretilmesi amacıyla Yunus Emre Türk Kültür Merkezi ile Saraybosna Kantonu Eğitim Bakanlığı arasında protokol imzalandı.

Bir diğer örnek ise, Afganistan’daki Habibe Sultan Lisesi. Afgan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı lisede, ortaöğretim seviyesinde Türkçe dersleri okutuluyor. Azerbaycan’da Bakü ve çevresindeki bazı okullarda Türkiye Türkçesi dersleri veriliyor. Bulgaristan’da ilköğretimde anadil dersi olarak, Makedonya’da ise ilköğretim ve ortaöğretimde ‘anadilde eğitim hakkı’ kapsamında Türk soylu öğrenciler derslerini Türkçe olarak alabiliyor. Moğolistan’da ise ilk ve ortaöğretimde, Türk-Moğol Okullarında Türkçe eğitimi alma imkânı sağlanıyor.

Üniversite seviyesinde 60 ülkede Türkçe öğretiliyor
Yükseköğretim düzeyinde ise pek çok ülkede seçmeli dil dersleri kapsamında Türkçe öğretiliyor. Orta Doğu Çalışmaları, Asya Çalışmaları ve İslam Çalışmaları gibi bölümlerde Türkçe ağırlıklı olarak okutuluyor. Bu ülkeler arasında ABD, Almanya, Avustralya, Danimarka, Endonezya, Filistin, Finlandiya, Fransa, Gambiya, Güney Kore, İran, İspanya, İsviçre, Kanada, Macaristan, Malezya, Norveç, Özbekistan, Portekiz, Romanya, Suriye, Tayvan ve Tunus yer alıyor. Avusturya’da Viyana Üniversitesi bünyesinde Türkoloji kürsüsü bulunuyor. İngiltere’de ise Türkçe; Türkoloji, Türkiye Çalışmaları, Ortadoğu Çalışmaları ile Asya Çalışmaları gibi bölümlerde seçmeli ya da zorunlu olarak okutuluyor. Ayrıca, İngiltere ve Fransa’da yükseköğretime geçiş sınavlarında Türkçe, sınava girilebilecek alanlar arasında yer alıyor. Böylece üniversite seviyesinde, Türkoloji Kürsüleri ile seçmeli Türkçe dersi verilen ülkelerin sayısı toplamda 60’a çıkıyor.

36 ülkede Türkoloji Bölümü
2007’de kurulan Yunus Emre Vakfına bağlı Yunus Emre Enstitüsü’nün en önemli faaliyetlerinden biri, Türkoloji Projesi. Türkoloji Projesi kapsamında 36 farklı ülkede bulunan 53 üniversite ile Türkoloji Bölümü kurulması konusunda İşbirliği Protokolü imzalandı. Buna göre, Orta Asya ülkelerinden Balkanlara, Avrupa’dan Kuzey Afrika’ya kadar çeşitli ülkelerde Türkoloji Bölümü açılıyor.

İşbirliği Protokolü imzalanan ülkeler

Ülke

Üniversite

Ülke

Üniversite                               

1. Afganistan

Kabil Devlet Üniversitesi

19. Kırgızistan

Kırgız-Özbek Üniversitesi

2. Azerbaycan

Bakü Devlet Üniversitesi

20. Kosova

Priştine Üniversitesi

3. Belarus

Minsk Devlet Yabancı Diller Üniversitesi, Baranoviçi Devlet Üniversitesi

21. Letonya

Letonya Üniversitesi, Letonya Kültür Akademisi

4. Belçika

Gent Üniversitesi

22.  Litvanya

Vilnius Üniversitesi

5. Bosna Hersek

Tuzla Üniversitesi, Mostar Cemal Biyediç Üniversitesi, Zenica Üniversitesi, Saraybosna Üniversitesi

23. Mısır

Sohag Üniversitesi

6. Bulgaristan

Plovdiv (Filibe) Paisiy Hilendarski Üniversitesi, Shumen (Şumnu) Episkop Konstantin Preslavski Üniversitesi

24. Moğolistan

Moğolistan Milli Üniversitesi

7. Cezayir

Cezayir 2 Üniversitesi 

25. Makedonya

Aziz Kiril ve Metodiy Üniversitesi,  İştip Gotse Delçev Üniversitesi, Kalkandelen Devlet Üniversitesi

8. Çin Halk Cumhuriyeti

Şanghay Uluslararası Araştırmalar Üniversitesi

26.  Pakistan

Ulusal Modern Diller Üniversitesi

9. Çek Cumhuriyeti

Prag Charles Üniversitesi

27. Polonya

Varşova Üniversitesi

10. Estonya

Tallinn Üniversitesi

28. Rusya Federasyonu

Kazan Federal Üniversitesi, Saint-Petersburg Devlet Üniversitesi, Başkurt Devlet Üniversitesi

11. Fas

V Mohammed-Agdal Üniversitesi

29. Sırbistan

Novi Sad Üniversitesi

12. Gürcistan

İvane JavakhishviliTiflis Devlet Üniversitesi, Batum Şota Rustaveli Devlet Üniversitesi, Akaki Tsereteli Devlet Üniversitesi, Samstskhe- Javakheti Devlet Eğitim  Üniversitesi

30. Slovakya

Comenius Üniversitesi

13. Hırvatistan

Zagreb Üniversitesi

31. Sudan

Kuran-ı Kerim ve İslami Bilimler Üniversitesi

14. Hindistan

Jawaharlal Nehru Üniversitesi, Jamia Millia İslamia Üniversitesi, Jamia Millia İslamia Üniversitesi

32. Suudi Arabistan

Cidde İffet Üniversitesi

15. Irak

Salahaddin Üniversitesi, Musul Üniversitesi

33. Ukrayna

Kiev Milli Taras Şevçenko Üniversitesi, Kırım Mühendislik ve Pedagoji Üniversitesi

16. İtalya

La Sapienza Üniversitesi

34. Ürdün

Ürdün Üniversitesi

17. Japonya

Bunkyou Gakuin Üniversitesi, Tokai Üniversitesi, Dokkyou Üniversitesi

35. Yemen

San´a Üniversitesi

18. Kazakistan

L.N. Gumilev Avrasya Milli Üniversitesi

Toplam Ülke Sayısı: 35

Toplam Üniversite Sayısı: 53


36 şehirde Yunus Emre Kültür Merkezi açıldı
Yunus Emre Enstitüsü, Türk kültürü, dili ve edebiyatının daha iyi tanıtılması ve öğretilmesi için araştırmalar yapıyor. Bu bağlamda, yurt dışında çeşitli ülkelerde Yunus Emre Türk Kültür Merkezleri (YETKM) açan Enstitü; bilimsel projeler, kültürel etkinlikler ve Türkçe Dil Kursu başta olmak üzere çeşitli kurslar aracılığıyla Türkiye’nin tanıtımına katkı sağlıyor. Dünyanın çeşitli ülkelerinde açılan ve sayısı 36’ya ulaşan YETKM’ler aracılığıyla bugüne kadar yaklaşık 15 bin öğrenci Türkçe öğrendi. Kosova’da 3, Bosna Hersek’te ve Mısır’da ise 2 farklı şehirde YETKM bulunuyor. 2013 yılı itibariyle bu merkezlerde Türkçe öğrenen kişi sayısı ise 6 bine ulaştı.

Yunus Emre Türk Kültür Merkezleri (Açılış tarihlerine göre)

Ülke

Şehir

Ülke

Şehir

1. Bosna Hersek

Saraybosna

19. Gürcistan

Tiflis

2. Arnavutluk

Tiran

20.  Polonya

Varşova

3. Mısır

Kahire

21. Kosova

İpek

4. Makedonya

Üsküp

22. Mısır

İskenderiye

5. Kazakistan

Astana

23. Fransa

Paris

6. İngiltere

Londra

24. Macaristan

Budapeşte

7. Belçika

Brüksel

25. Almanya

Berlin

8. Suriye

Şam*

26. Hollanda

Amsterdam

9. Kosova

Priştine

27. Azerbaycan

Bakü

10. Romanya

Bükreş

28. KKTC

Lefkoşa

11. Ürdün

Amman

29. Rusya

Kazan

12. Lübnan

Beyrut

30. İsrail

Kudüs

13. İran

Tahran

31. Cezayir

Cezayir

14.Japonya

Tokyo

32. Endonezya

Cakarta

15. Bosna Hersek

Foynitsa

33. Yemen

San’a

16. Arnavutluk

İşkodra

34. Peru

Lima

17. Kosova

Prizren

35. G.Afrika Cumhuriyeti

Johanesburg

18. Romanya

Köstence

36. Fas

Rabat

* Şam’da iç karışıklıktan dolayı merkez kapalı tutuluyor.


Not: Veriler Kasım 2013 tarihine aittir.